Hưng thịnh và suy vong

    Cũng như bao ngôi làng cổ còn sót lại hiện nay, những giá trị cổ tại Cự Đà đang phải đối mặt với rất nhiều những nguy cơ. Nhất là khi mà người dân Cự Đà vẫn chưa tìm ra một hướng đi tốt nhất để dung hòa sự phát triển của đời sống với việc gìn giữ những giá trị tinh thần quí báu.

    Bài viết đơn giản chỉ là đôi dòng suy nghĩ của một người yêu những vốn cổ, những giá trị tinh thần còn sót lại.

  

   Lịch sử của mọi vùng đất đều in đậm dấu ấn về một thời kỳ vàng son, thời kỳ khiến cho mỗi người con của mảnh đất đó khi nhớ lại đều cảm thấy tự hào xen lẫn những luyến tiếc. Cách đây gần một thế kỷ, những người dân ở làng Cự Đà này đã vượt qua khỏi ranh giới của làng, trở thành những nhà tư sản giàu có ở Hà Nội. Họ làm đủ nghề, từ dệt kim cho đến buôn bán, các mặt hàng từ nơi đây đã đi khắp mọi miền, thậm chí còn xuất khẩu ra nước ngoài. Nghe những người trong làng kể lại rằng, thời ông bà của họ, sự giàu có của làng có thể khiến những người ở Hà Nội cũng phải ghen tỵ. Các cụ cho làm đường, các cụ mang điện về cho làng, các cụ thuê những người thợ Hà thành về xây nên những ngôi biệt thự mang đậm dấu ấn kiến trúc Pháp. Có thể nói, vào những năm 30 của thế kỷ 20, không đâu trên mảnh đất Bắc Kỳ này có thể sánh được với Cự Đà về sự trù phú và giàu có.

   Quả thật, không chỉ qua lời kể, những di sản về kiến trúc còn sót lại cũng khiến người ta có thể mường tượng về thời hưng thịnh khi xưa. Đứng trên 1 căn gác cao nhìn ra xung quanh bạn sẽ đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác. Hiện ra trước mắt là những hình ảnh thân thuộc của một Hà Nội thu nhỏ: những ngôi biệt thự 2 tầng to lớn, uy nghi, với những ô cửa chớp, những hàng lan can sắt đầy tinh tế, những mi hiên cong vút; những ngôi nhà lô san sát như trong khu phố cổ mang đường nét trang trí của người thợ á đông.

   Như một định mệnh, con người sinh ra, trưởng thành rồi cũng sẽ có lúc già đi, gương mặt huy hoàng xưa kia của Cự Đà giờ chỉ còn lại trong ký ức và trong mỗi câu chuyện kể. Những thương nhân giàu có đã rời bỏ làng, họ lên Phố, họ đi ra các vùng lân cận, mặc Làng với bao khó khăn của thời đại mới. Sự đổi thay của thời thế, sự đổi thay của con người khiến cho cuộc sống nơi đây dần mất đi sự hưng thịnh vốn có. Nghề chính của đại đa số dân làng hiện giờ là nghề làm miến, gần những ngày giáp tết, màu vàng của miến tràn ngập khắp trong làng ngoài ngõ. Cũng nhờ sự năng động kế thừa từ tổ tiên họ mà cuộc sống của người dân Cự Đà hiện nay cũng không quá đỗi khó khăn.

    Xin mạn phép được dùng từ "suy vong" để nói về Cự Đà hôm nay. Khi những giá trị tinh thần xưa cũ đang mất đi, những nếp nhà cũ hư hỏng đang dần được thay thế bởi những ngôi nhà mới đáp ứng tốt hơn nhu cầu sống của con người hiện đại thì ai dám chắc rằng người ta sẽ còn nhớ đến Cự Đà. Nhìn những ô cửa sổ bít bằng gạch qua loa, những bức tường trang trí gốm vỡ nát khiến cho những ai yêu cái đẹp, tôn trọng những giá trị tinh thần không khỏi chạnh lòng. Quả thật, không biết mười năm nữa, cái vòng xoáy của đô thị hóa, của kinh tế thị trường có nhấn chìm ngôi làng hay không, không biết có còn dịp để đem con cháu mình tới đây, chỉ cho chúng thấy ngày xưa ông cha ta đã gây dựng nên cơ ngơi này tuyệt vời thế nào. Có lẽ đó sẽ chỉ là mong ước, một mong ước rất xa vời ..."Hà Nội thu nhỏ - Thu 2009"...